Kan ons God sien? Van kennis oor God na die ervaring van God

Jul 27

6 min read

Een van die merkwaardigste spannings in die Bybel is die vraag of ons God kan sien. Aan die een kant lees ons God se woorde aan Moses: “Jy kan my aangesig nie sien nie, want geen mens kan My sien en bly lewe nie.” (Eks 33:20). Die Nuwe Testament bevestig dieselfde waarheid: “Niemand het God ooit gesien nie.” (Joh 1:18) en “Hy woon in ontoeganklike lig, wat geen mens gesien het of kan sien nie.” (1 Tim 6:16)

Dit lyk na ’n duidelike antwoord: God kan nie gesien word nie.

Maar dan lees ons weer:

Moses praat met God “van aangesig tot aangesig” (Eks 33:11).
God sê van Moses: “Met hom spreek Ek mond tot mond … hy aanskou die gestalte van die Here” (Num 12:8).
Jakob noem die plek Pniël: “Ek het God van aangesig tot aangesig gesien” (Gen 32:30).
Deuteronomium 34:10 beskryf Moses as die man “vir wie die Here van aangesig tot aangesig geken het.”
Jesus sê: “Wie My gesien het, het die Vader gesien.”
Johannes skryf: “Ons sal Hom sien soos Hy is” (1 Joh 3:2).
Openbaring eindig met die belofte: “Hulle sal sy aangesig sien” (Openb 22:4).

Hoe kan al hierdie uitsprake tegelykertyd waar wees? Die antwoord lê daarin dat die Bybel van verskillende maniere van “sien” praat.

Niemand kan God in sy wese sien nie

Wanneer God aan Moses sê: “Jy kan My nie sien nie,” verwys Hy na sy oneindige wese. God is nie bloot die grootste wese in die heelal nie; Hy is die Skepper van alle dinge, die bron van alle bestaan. Geen eindige mens kan die oneindige God volledig omvat nie. Hierdie waarheid loop soos ’n goue draad deur die hele Bybel.

Die kerkvaders het daarom onderskei tussen God se wese (essensie), wat altyd vir ons verborgen bly, en God se selfopenbaring, waardeur Hy Homself werklik aan ons bekend maak. Ons sien nooit God se wese nie, maar ons ontmoet Hom waar Hy kies om Homself te openbaar.

Moses sien meer as enigiemand anders

Numeri 12 is besonder betekenisvol. God sê: “Met hom spreek Ek mond tot mond … hy aanskou die gestalte van die Here.” Die Hebreeuse woord wat hier gebruik word, temunah, beteken “vorm” of “manifestasie”. Moses sien dus nie God se wese nie; hy ontvang ’n besondere openbaring van God se teenwoordigheid.

Dieselfde geld vir Eksodus 33. Daar word gesê dat Moses met God “van aangesig tot aangesig” praat, maar later in dieselfde hoofstuk sê God dat niemand sy aangesig kan sien nie. Hier is geen teenstrydigheid nie. “Van aangesig tot aangesig” beskryf die intimiteit van die verhouding, nie ’n volledige aanskouing van God se wese nie.

Jakob ontmoet God

Wanneer Jakob sê: “Ek het God van aangesig tot aangesig gesien,” gaan die verhaal nie in die eerste plek oor wat Jakob met sy oë waargeneem het nie. Dit gaan oor wat met Jakob gebeur het. Hy ontvang ’n nuwe naam. Hy loop mank. Hy word ’n ander mens. In die Bybel beteken “God sien” dikwels om deur God ontmoet en verander te word. Die ontmoeting is belangriker as die verskyning.

Jesus maak die onsienlike God sigbaar

Johannes bring hierdie hele spanning bymekaar. Hy begin sy evangelie met die woorde: “Niemand het God ooit gesien nie.” Maar onmiddellik voeg hy by: “Die eniggebore Seun … het Hom verklaar.” Die Griekse woord exegeomai beteken letterlik om iets uit te lê of bekend te maak. Jesus is die volmaakte uitleg van God. Daarom kan Hy sê: “Wie My gesien het, het die Vader gesien.”

N. T. Wright wys daarop dat Johannes se Evangelie die heerlikheid van God nie hoofsaaklik in bonatuurlike lig openbaar nie, maar in die lewe, die kruis en die opstanding van Jesus. Die kruis self word die plek waar God se heerlikheid sigbaar word. God word uiteindelik nie deur mag bekend nie, maar deur liefde.

Die mistieke tradisie: Van kennis na ervaring

Hier bring die Christelike mistici ’n belangrike perspektief. Volgens David Benner was die mistici nie mense wat nuwe leerstellings wou ontwikkel nie. Hulle wou mense help om van kennis oor God na die ervaring van God te beweeg. Benner onderskei tussen twee maniere van ken. Die eerste is indirekte kennis. Dit is die kennis wat ons deur boeke, preke, leerstellings en nadenke ontvang. Hierdie kennis is onmisbaar. Dit vorm ons denke en beskerm ons teen dwaling. Maar dit bly kennis oor God.

Die tweede is direkte kennis. Dit ontstaan wanneer God nie bloot die onderwerp van ons denke is nie, maar die werklikheid waarin ons leef. Soos ’n mens nooit die smaak van heuning deur ’n beskrywing kan leer ken nie, maar slegs deur dit te proe, so kan God uiteindelik net werklik geken word deur Hom te ontmoet.

Die mistici sou sê dat geloof nie eindig by korrekte idees oor God nie, maar uitloop op ’n lewende ontmoeting met God. Hier help die onderskeid tussen die Latynse uitdrukkings nunc fluens en nunc stans. Nunc fluens beskryf ons gewone ervaring van tyd wat voortdurend verbyvloei—een oomblik na die volgende. Ons leef dikwels in herinneringe van die verlede of verwagtings van die toekoms. Nunc stans, die “ewige nou”, verwys na God se tyd. Dit is nie ’n eindelose opeenvolging van oomblikke nie, maar die volheid van die huidige oomblik waarin God altyd teenwoordig is.

Wanneer die mistici van die ervaring van God praat, bedoel hulle nie noodwendig buitengewone visioene nie. Hulle bedoel dat die mens wakker word vir hierdie ewige teenwoordigheid van God. God word nie nader nie; ons word wakker vir die God wat reeds hier is.

Die oog van die hart

Daarom bid Paulus: “Mag die oë van julle hart verlig word.” (Ef 1:18) Die hart is in die Bybelse tradisie die sentrum van die mens se bewustheid, wil en liefde. Die mistici sê daarom dat God nie in die eerste plek met die fisiese oog gesien word nie, maar met die oog van die hart.

Augustinus skryf dat God nader aan ons is as wat ons aan onsself is. Gregorius van Nyssa beskryf Moses se klimtog op Sinai as ’n reis wat eindig in die donker wolk. Hoe nader ons aan God kom, hoe meer ontdek ons dat Hy altyd groter is as ons begrippe. Pseudo-Dionisius leer dat ons God uiteindelik ken deur “heilige onwetendheid”—nie omdat God onbekend is nie, maar omdat Hy groter is as al ons konsepte. Johannes van die Kruis beskryf die “donker nag” as God se manier om ons te bevry van ons behoefte om Hom as ’n objek te besit. Thomas Merton sê kontemplasie is nie om God te vind nie, maar om wakker te word vir God wat reeds teenwoordig is. Kees Waaijman beskryf spiritualiteit as die voortdurende transformasie van die verhouding tussen God en mens. Om God te sien beteken om al hoe meer uit sy teenwoordigheid te leef.

Ons sien reeds—maar nog nie volkome nie

Hiermee kom ons by Johannes se merkwaardige woorde: “Geliefdes, nou is ons kinders van God … Ons weet dat wanneer Hy verskyn, ons aan Hom gelyk sal wees, omdat ons Hom sal sien soos Hy is.” (1 Joh 3:2) Hier leef die Christen in die spanning van die “reeds” en die “nog nie.” Ons sien reeds. Ons sien God in Christus. Ons sien Hom in liefde. Ons sien Hom deur die Gees.Ons sien Hom met die oë van die hart. Ons sien Hom in die sakramente, in die Skrif, in die armes, in die skepping en in die gemeenskap van gelowiges.

Maar ons sien nog gedeeltelik. Eendag sal alle sluiers wegval. Dan sal die belofte van Openbaring vervul word: “Hulle sal sy aangesig sien.” Dit beteken nie bloot dat ons eendag God fisies sal waarneem nie. Dit beteken dat niks ons ooit weer van sy teenwoordigheid sal skei nie. Die verhouding waarna die hele Bybel wys, sal dan volkome wees.

Om God vandag te sien

Die vraag is dus nie net: “Kan ons God sien?” Die belangriker vraag is: “Hoe sien ons God?” Die Bybel se antwoord is verrassend eenvoudig. Ons sien God wanneer ons deur Christus leer om met die oë van die hart te leef. Ons sien God wanneer kennis verander in gemeenskap. Wanneer leerstellings verander in deelname. Wanneer geloof verander in teenwoordigheid. Wanneer ons nie langer net oor God dink nie, maar begin leef in die bewuste ervaring van sy liefde.

Om God te sien is uiteindelik nie om Hom as ’n voorwerp voor ons oë te hê nie. Dit is om só deur Hom ontmoet en verander te word dat sy teenwoordigheid die nuwe werklikheid word waaruit ons leef. Miskien is dit die diepste betekenis van Jesus se woorde: “Geseënd is die wat rein van hart is, want hulle sal God sien.” Die rein hart is die onverdeelde hart. En die onverdeelde hart begin God oral raaksien. Nie omdat God skielik oral verskyn nie, maar omdat die hart uiteindelik wakker geword het.